Jesteś tutaj: Strona główna - GPWO GPWEdukacjaCzym są kontrakty terminowe?

Czym są kontrakty terminowe?


Kontrakt terminowy jest umową, w której kupujący zobowiązuje się do zakupienia w przyszłości określonego towaru, zwanego instrumentem bazowym. Sprzedający zobowiązuje się natomiast do sprzedania określonego w kontrakcie instrumentu bazowego. Instrumentami bazowymi mogą być akcje, waluty, indeksy giełdowe, a właściwie dowolne wartości ekonomiczne, które można wyliczyć w sposób nie budzący wątpliwości.
Jako pierwsze na warszawskiej giełdzie pojawiły się w obrocie kontrakty terminowe na indeks WIG20. Drugim indeksem, który stał się instrumentem bazowym dla kontraktów, jest indeks TechWIG obejmujący spółki z branż telekomunikacyjnej i informatycznej. Począwszy od dnia 23 czerwca 2008 roku, Giełda zaprzestała obliczania oraz publikacji indeksu TechWIG. W związku z tym kontrakty na ten indeks zostały wykluczone z obrotu giełdowego (po raz ostatni były notowane w dniu 20 czerwca 2008 r.). Kolejnymi kontraktami wprowadzonymi do obrotu w lutym 2002 r., są kontrakty na indeks MIDWIG. Instrument bazowy tych kontraktów, indeks MIDWIG, odzwierciedla stan koniunktury średnich spółek giełdowych. Oprócz kontraktów na indeksy, na giełdzie notowane są także kontrakty na waluty: kurs dolara i kurs euro oraz na akcje spółek.


Chociaż sprzedaż lub kupno kontraktu terminowego oznacza zobowiązanie się do dostawy lub odbioru w przyszłości określonego instrumentu bazowego, to w przypadku kontraktów terminowych notowanych na GPW regulowanie ewentualnych zobowiązań następuje w postaci rozliczenia pieniężnego.
Kontrakty terminowe znajdują się w obrocie w systemie notowań ciągłych w godzinach 8.30:00-16.20. Inwestorzy mogą składać zlecenia kupna i sprzedaży, wg takich samych zasad jak na inne papiery wartościowe. Podobnie jak to jest na rynku akcji, na rynku kontraktów terminowych obowiązują ograniczenia wahań kursów. Wynoszą one 5% w stosunku do kursu zamknięcia dla kontraktów na indeksy i akcje spolek oraz 3% dla kontraktow walutowych.


Zawierający transakcje terminowe na indeksy mają określone poglądy na to, jak kształtować się będzie wartość tych indeksów. Kupujący zakłada, że indeks będzie rósł, sprzedający jest natomiast przekonany, że będzie spadać. W ostatecznym rozrachunku zysk osiąga ten, którego przewidywania były słuszne.
Kurs kontraktu podaje się w punktach, a cenę ustala się mnożąc kurs przez 10 zł. Oznacza to, że jeżeli np. kurs kontraktu wynosi 1500 pkt, jego cena równa jest 15 000 zł (1500 pkt x 10 zł).
Kontrakty są w obrocie w tzw. seriach. Seria obejmuje wszystkie kontrakty mające ten sam termin wykonania, np. w czerwcu lub wrześniu 2002 r. Inwestorzy mogą zawierać transakcje na trzech seriach kontraktów z terminami wykonania (realizacji) przypadającymi na trzy kolejne miesiące z cyklu marzec, czerwiec, wrzesień i grudzień. Ostatnim dniem obrotu każdą serią jest trzeci piątek danego miesiąca wykonania - np. dla serii wygasającej w grudniu 2002 r. jest nim 20 grudnia.


O inwestorze, który kupił lub sprzedał kontrakt terminowy mówi się, że ma otwartą pozycję. Może on ją utrzymać do dnia wykonania kontraktu lub też w każdej chwili wycofać się z rynku (zamknąć pozycję). Jeżeli kupił kontrakt z terminem wykonania w grudniu 2002 r., aby zamknąć pozycję musi sprzedać kontrakt z tym samym terminem wykonania. Jeżeli sprzedał kontrakt, aby zamknąć pozycję musi go kupić.
Każdy otwierający rachunek w biurze maklerskim w celu działania na rynku kontraktów, uzyskuje indywidualny Numer Identyfikacji Klienta nadawany przez Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych, umożliwiający dokonywanie operacji na rynku. Jak w przypadku innych transakcji, za pośrednictwo biura maklerskie pobierają prowizje. Inwestor kupujący/sprzedający kontrakt jest obowiązany wnieść do biura depozyt zabezpieczający jego zobowiązania względem kontrahenta transakcji. Minimalną wartość depozytu wnoszonego do biura określa Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych, który rozlicza i gwarantuje wszystkie zawarte na rynku transakcje. Wartość depozytu dla poszczególnych kontraktów określana jest w procentach wartości kontraktu (np. w lutym 2002 r. dla kontraktów na WIG20 depozyt wynosi 11,2% wartości kontraktu). W niektórych biurach maklerskich możliwe jest złożenie części depozytu zabezpieczającego w papierach wartościowych. Zakładając, że inwestor kupił kontrakt na WIG20 po kursie 1550 pkt, którego cena równa jest 15 500 zł (1550 pkt x10 zł), musi wnieść depozyt wynoszący co najmniej 1736 zł (15 500 zł x 11,2 % = 1736 zł). Biuro może zażądać od inwestora wniesienia depozytu większego niż określony przez KDPW. Ponieważ wartość depozytu stanowi tylko część wartości transakcji, mówi się, że kontrakty terminowe mają dużą dĄwignię finansową. Pozwala to osiągnąć duże zyski, przy zaangażowaniu tylko niewielkiej kwoty, którą stanowi jedynie depozyt. Zarówno zyski, jak i straty z inwestycji na rynku terminowym (w ujęciu procentowym) są zwielokrotnione w porównaniu do osiąganych na rynku kasowym.
 

PRZYKŁAD
Transakcje terminowe na giełdzie rozliczane są nie pieniężnie. PrześledĄmy to na przykładzie: inwestor kupuje w danym dniu po kursie 1000 pkt kontrakt na mWIG40 wygasający we wrześniu 2002 r. Cena kontraktu wynosi 10 000 zł (1000 pkt x 10 zł). Załóżmy, że biuro maklerskie ustaliło poziom depozytu zabezpieczającego na 12% wartości kontraktu, więc inwestor wpłaci 1200 zł (10 000 zł x 12%). Po pewnym czasie inwestor sprzedaje zakupiony kontrakt po kursie 1200 pkt i zamyka pozycję. Osiągnie zysk 2000 zł [ (1200 pkt - 1000 pkt) x 10 zł ], a biuro maklerskie zwróci mu wpłacony depozyt.
 

Zwrot z inwestycji dla kupującego kontrakt terminowy
kontra1.gif
 

Zwrot z inwestycji dla sprzedającego kontrakt terminowy

kontra2.gif

Jeżeli inwestor nie zamknie pozycji tego samego dnia, po zakończeniu sesji zostanie określona wielkość jego dziennych zysków lub strat, w oparciu o dzienny kurs rozliczeniowy, ustalany na zakończenie każdej sesji. Proces ustalania zysków i strat nosi nazwę dziennych rozrachunków i odbywa się w KDPW na drodze przelewu środków pieniężnych pomiędzy rachunkami inwestorów. Jeżeli w powyższym przykładzie inwestor nie zamknie pozycji, a dzienny kurs rozliczeniowy wyniesie 1060 pkt, to osiągnie on zysk równy 600 zł [(1060 pkt - 1000 pkt) x 10 zł = 600 zł], wynikający ze wzrostu kursu kontraktu. Kwota zostałaby zaksięgowana na jego rachunku depozytowym, a pochodzić będzie z konta inwestora, który kontrakt sprzedał i w wyniku zmiany cen poniósł straty. Kontrakty terminowe wykorzystywane są przez inwestorów do trzech celów:
• osiągnięcia zysku na zmianie cen kontraktów - kupują kontrakty licząc na wzrost kursu, sprzedają kontrakty licząc na spadek kursu,
• posiadając akcje obawiają się spadku cen i sprzedają kontrakty terminowe albo - gdy mają zamiar w przyszłości kupić akcje obawiając się wzrostu cen, kupują kontrakty terminowe,
• osiągnięcia zysku przy wykorzystaniu różnicy między wartością teoretyczną a rynkową kontraktu terminowego.
 

Kalendarz obrotu kontraktami indeksowymi
 

Każdy działający na rynku inwestor musi pamiętać, że inwestycje na tym rynku niosą za sobą ryzyko dużo większe niż operacje na akcjach. Ryzyko wynika m.in. ze wspomnianego już efektu dĄwigni, który umożliwić może osiąganie dużych zysków, ale pro- wadzić może także do powstania strat w przypadku nieprzewidzianej zmiany cen przy utrzymywaniu pozycji na rynku. Może zdarzyć się sytuacja, w której straty przekroczą pierwotnie zainwestowaną kwotę pieniędzy.
 

kontra3.gif


Wszystkim zainteresowanym problematyką transakcji terminowych polecamy kwartalnik Rynek Terminowy. Na łamach kwartalnika publikowane są materiały o charakterze edukacyjnym i analitycznym, których autorami są polscy i zagraniczni specjaliści z zakresu rynków terminowych, w tym także pracownicy GPW. Kwartalnik wydawany jest przy współpracy z Krajowym Depozytem Papierów Wartościowych oraz Giełdą Papierów Wartościowych w Warszawie. Adres redakcji: 31-052 Kraków, ul. Miodowa 41, tel. (0-12) 42-30-651, fax (0-12) 42-22-761.

 

  • Dołącz do nas
  • Śledź nas
  • Zamów Newsletter
  • RSS
  • Wersja mobilna
  • Google Play
  • Apple Store
  • GPW Media