Otoczenie rynkowe

RYNEK FINANSOWY

W 2020 r. na warszawskim parkiecie obserwowaliśmy odbicie globalnych trendów oraz, po trudnym i niepewnym drugim kwartale, serię przeprowadzonych z sukcesem IPO spółek technologicznych, z sektora e-commerce, biotechnologicznych i gamingowych. W 2020 r. GPW umocniła pozycję regionalnego hubu dla spółek branży gamingowej, ale wydarzeniem roku było rekordowe w historii warszawskiej giełdy IPO Allegro o wartości 10,6 mld zł (uwzględniając zrealizowaną opcję dodatkowego przydziału 15% akcji). Rok 2020 upłynął pod znakiem napływu na rynek inwestorów indywidualnych – na koniec 2020 r. KDPW prowadził ponad 1,329 mln rachunków papierów wartościowych oraz rachunków zbiorczych. W sumie przez cały 2020 r. przybyło blisko 85 tys. rachunków (+6,8%). To najlepszy wynik od 2010 r., gdy zainteresowanie giełdą wśród nowych inwestorów napędzały wielkie prywatyzacje (m.in. GPW, Tauronu i PZU). 

Liczba rachunków papierów wartościowych oraz rachunków zbiorczych prowadzonych przez KDPW

otoczenie_wykres.jpg

Źródło: KDPW

W 2020 r. związku z występującą na świecie epidemią koronawirusa (COVID-19), a w szczególności odnotowanymi przypadkami zachorowań w Polsce, Zarząd Giełdy na bieżąco analizował wpływ ryzyka tego zagrożenia na sposób funkcjonowania Giełdy oraz całego ekosystemu rynku kapitałowego. W 2020 r. światowe rynki kapitałowe byly poddane silnej presji związanej z rozprzestrzenianiem się epidemii koronawriusa - w tych wymagających warunkach priorytetem Giełdy stało się zapewnienie bezpieczeństwa obrotu oraz dołożenie wszelkich starań, aby dostępność świadczonych przez Giełdę usług przebiegała bez zakłóceń i w sposób ciągły.
W ostatnich latach - za sprawą wprowadzenia przez Unię Europejską dyrektywy MiFID I oraz MiFID II - zwiększył się poziom konkurencji pomiędzy platformami obrotu instrumentami finansowymi na Starym Kontynencie. Spółki prowadzące rynki regulowane konkurują między sobą o pozyskiwanie nowych emitentów, inwestorów, odpowiednią płynność i obroty na rynku. Dodatkowym wyzwaniem dla tradycyjnych giełd stały się również alternatywne platformy/systemy obrotu, takie jak MTF (Multilateral Trading Facility), OTC (Over the Counter Market, rynek pozagiełdowy) czy SI (Systematic Internaliser), których rozwój wsparły dyrektywy MiFID I oraz MiFID II. 
Część MTF-ów z biegiem czasu uzyskało status rynku regulowanego, czego przykładem jest CBOE Europe Equities. Z doświadczeń innych tradycyjnych giełd wynika, że aktywność alternatywnych platform obrotu ma wpływ na zwiększenie całkowitego obrotu spółkami z danego rynku. Jest to spowodowane m.in. przyciągnięciem nowych grup inwestorów oraz działaniem arbitrażystów tj. podmiotów wykorzystujących strategie oparte na handlu akcjami tych samych spółek na dwóch lub kilku rynkach, na których taki handel jest oferowany. Natomiast procentowy udział w całościowym obrocie po stronie macierzystych giełd zazwyczaj ma tendencję malejącą. Od kilku lat obrót akcjami polskich spółek jest oferowany m.in. przez londyńską platformę Turquoise (należy do London Stock Exchange), a od 5 listopada 2018 r. również przez CBOE Europe Equities. W 2020 r. na obydwu platformach obserwowano sesje, na których odbywał się obrót akcjami polskich spółek, ale ich udział w obrotach nie był znaczący. W ocenie Giełdy jest to dowód na to, że w przypadku mniejszych rynków - takich jak GPW - preferowana jest koncentracja obrotu na macierzystej platformie. Jeżeli chodzi o obrót akcjami polskich spółek, to alternatywne platformy obrotu oferują istotnie niższe koszty egzekucji zleceń, natomiast są już dużo mniej konkurencyjne pod względem kosztów rozliczenia i rozrachunku.

Działania podjmowane w odpowiedzi na działalność konkurencyjnych platform obrotu:

  • poprawa płynności rynku akcji i poprawie jakości arkusza zleceń. W tym celu wprowadzono promocje dla klientów elektronicznych (HVP, HVF), a także wdrożono programy dla animatorów rynku. Wprowadzono i usprawniono także funkcjonalności systemu, odpowiadające potrzebom uczestników rynku, którzy realizują duże zlecenia.
  • rozwój usług kolokacji - funkcjonująca od I kwartału 2016 r. usługa kolokacji jest istotnym elementem infrastruktury rynku kapitałowego, pozwalającym zbudować segment elektronicznych dostawców płynności i w efekcie znacznie poprawić płynność w arkuszu zleceń.
  • w 2020 r. kontynuowano, uruchumiony w marcu 2019 r., giełdowy Program Wsparcia Rozwoju Technologii. Został on wypracowany po konsultacjach z domami maklerskimi i polega na możliwości skorzystania z rabatów w zakresie niektórych opłat giełdowych pod warunkiem poniesienia przez domy maklerskie wydatków na zwiększenie potencjału technologicznego, a co za tym idzie podniesienia jakości oferowanych usług.
  • 2 lipca 2020 r. zarząd Giełdy zatwierdził dopuszczenie kolejnych spółek do Programu Wsparcia Pokrycia Analitycznego (PWPA), który wystartował w czerwcu 2019 r. Do dotychczasowych 39 uczestników Programu organizowanego dołączyło kolejnych 12 spółek . Program obejmuje 51 spółek (szczegółowy opis Programu znajduje się w rozdziale 4.3.8). 
  • wpływ na poprawę atrakcyjności obrotu giełdowego realizowanego na platformach GPW ma program Pracowniczych Planów Kapitałowych (PPK) oraz planowane inicjatywy związane ze Strategią Rozwoju Rynku Kapitałowego (SRRK).
  • w związku z przekwalifikowaniem Polski do grona rynków rozwiniętych przez agencję FTSE Russell i agencję Stoxx, wspólnie z krajowymi brokerami GPW aktywnie promuje polski rynek akcji wśród globalnych inwestorów. W 2020 r. w obliczu braku możliwości zorganizowania tradycyjnych konferencji, Giełda zorganizowała m.in. pierwszy ‘virtual roadshow’ z globalnymi inwestorami. 
  • aktywizacja inwestorów indywidualnych – napływ tej grupy inwestorów GPW przyczynia się do zwiększenia wartości obrotów, wzrostu wskaźnika velocity oraz umocnienia pozycji GPW jako regionalnego centrum finansowego. GPW prowadzi szereg działań edukacyjnych oraz konferencji skierowanych do inwestorów indywidualnych. 
  • rozwój rynku pierwotnego – w 2020 r. obserwowano wyraźnie ożywienie na rynku IPO w Warszawie, rok 2021 również zapowiada się obiecująco pod kątem nowych ofert.

Porównanie obrotów akcjami w ramach arkusza zleceń na europejskich giełdach zrzeszonych w FESE oraz alternatywnych platformach obrotu [bln EUR]

otoczenie_wykres1.jpg

Źródło: FESE – European Equity Market Report; *CBOE Europe Equities w terminologii FESE to rynek regulowany. Na potrzeby danych porównawczych ujęto go w "alternatywnych platformach obrotu"

Według danych FESE w 2020 r. alternatywne platformy obrotu (Turquoise, Aquis Exchange) oraz CBOE Europe Equities (platforma o rodowodzie MTF, w terminologii FESE klasyfikowana już jako rynek regulowany; na potrzeby niniejszej analizy, potraktowana jako „alternatywna platforma”), odpowiadały łącznie za 2,2 bn EUR, tj. 20,9% obrotu akcjami w Europie w ramach arkusza zleceń. Łączna wartość obrotów na europejskim rynku akcji w ramach arkusza zleceń (zarówno giełdy jak i alternatywne platformy obrotu) wyniosła 10,8 bln EUR.


Liczba spółek notowanych

W 2020 r. na Rynku Głównym GPW odnotowano 7 debiutów oraz 14 debiutów na rynku alternatywnym NewConnect. Wartość pierwotnych ofert publicznych (Initial Public Offering, IPO) przeprowadzonych na europejskich giełdach w 2020 r. wyniosła 20,3 mld euro – to spadek o 8% w porównaniu do 2019 roku (22,1 mld euro). Z raportu „IPO Watch Europe 2020” przygotowanego przez firmę doradczą PwC wynika, że Allegro.eu było drugim największym debiutem w Europie (i dziewiątym na świecie) w 2020 r. 
Na koniec 2020 roku, na wszystkich giełdach europejskich zrzeszonych w FESE lub WFE, było notowanych 9 326 spółek krajowych. Najwięcej hiszpańskiej giełdzie BME (2 711 spółek) oraz LSE (1 969 spółek). GPW plasowała się pod tym względem na piątej pozycji w Europie z wynikiem 782 notowanych spółek krajowych. 

Liczba notowanych spółek krajowych na giełdach w Europie w 2020 r.

Źródło: FESE; WFE  


Kapitalizacja rynków akcji

Według danych FESE na koniec 2020 r. na czele największych europejskich giełd pod względem kapitalizacji znalazły się kolejno grupa Euronext (prowadzi rynki regulowane w Belgii, Francji, Irlandii, Holandii, Portugalii, Norwegii i Wielkiej Brytanii), LSE i Deutsche Borse. GPW znalazła się na siódmym miejscu (146 mld zł) w Europie, będąc zarazem największym rynkiem w regionie CEE.

Kapitalizacja spółek krajowych na giełdach w Europie na koniec 2020 r. [mld EUR]​

otoczenie_wykres3.jpg

Źródło: FESE, (monthly statistics, December 2020); dane o LSE Group pobrano ze statystyk WFE i przeliczono z USD na EURO


Obroty akcjami

Zgodnie z raportem FESE - pod względem wartości obrotów akcjami - europejski rynek giełdowy cechuje się dominacją kilku największych operatorów. W 2020 r., liderem obrotów z wynikiem 2,19 bln EUR była grupa Euronext. Drugie miejsce z wynikiem 1,84 bln EUR należało London Stock Exchange Group. Trzecie miejsce zajęła Deutsche Boerse z wynikiem 1,81 bln EUR. Zgodnie z danymi prezentowanymi w statystykach FESE wartość obrotów akcjami w ramach arkusza zleceń na GPW wyniosła 70,1 mld EUR, co oznacza, że udział GPW w europejskich rynku wyniósł 0,70% w 2020 r. vs. 0,48% w 2019 r. GPW pozostała zdecydowanym liderem w regionie Europy Środowo-Wschodniej, pod względem wartości obrotów akcjami, wyprzedzając parkiety w Wiedniu, Budapeszcie, Pradze i Bukareszcie.

Wartość obrotów akcjami w ramach arkusza zleceń w Europie w 2020 r. [mld EUR]​

otoczenie_wykres6.jpg

Źródło: FESE (monthly statistics, December 2020)

Procentowa zmiana wartości obrotów akcjami w ramach arkusza zleceń na giełdach w Europie: 2020 vs. 2019. [EUR]

otoczenie_wykres7.jpg

Źródło: FESE (monthly statistics, December 2020)


Wskaźnik płynności

Współczynnik płynności (inaczej velocity ratio) jest stosunkiem obrotów do średniej miesięcznej kapitalizacji na poszczególnych giełdach. W statykach FESE wartości velocity podawane są w miesięcznych interwałach czasowych – po uśrednieniu miesięcznych danych za cały rok 2020, największy wskaźnik płynności dla spółek krajowych (ang. domestic equity trading velocity) odnotowano na giełdach Deutsche Boerse (87,8%) i SIX (69,8%). Na GPW uśredniony velocity wyniósł w 59,8%, co stanowi jeden z najwyższych wyników w Europie.

Wskaźnik płynności na giełdach w Europie w 2020 r.

otoczenie_wykres8.jpg

Źródło: FESE oraz WFE dla LSEG


RYNEK TOWAROWY

Rynek energii elektrycznej i rynek gazu

W roku 2020 odnotowano wzrost obrotu giełdowego zarówno energią elektryczną, jak i gazem ziemnym, co oznacza zarazem historycznie najwyższe obroty roczne dla obu tych rynków. Wzrost był wyższy na rynku energii elektrycznej i wyniósł 6,2% - z 228,9 do 243,2 TWh. Na rynku gazu było to 3,4% - ze 146,1 do 151,1 TWh.
Wzrost obrotów energią elektryczną był przede wszystkim wynikiem sytuacji na rynku terminowym, który od początku maja 2020 r., wraz z uruchomieniem Zorganizowanej Platformy Obrotu zyskał nazwę Rynku Terminowego Produktów z dostawą energii elektrycznej, w skrócie RTPE. Udział rynku terminowego w łącznym obrocie energią elektryczną ponownie wyniósł ponad 85% (dokładnie 85,7%), a jego nominalna wartość wolumenowa z roku 2020 to 208,3 TWh – o 5,0% więcej niż w rekordowym do tej pory roku 2018 oraz o 6,8% więcej niż w r. 2019. Do końca czerwca wzrost obrotów na tym rynku wynosił rok do roku aż 40%. Wysokim obrotom sprzyjały w tym okresie duże zmiany zużycia energii związane ze stanami epidemii, które pociągały za sobą znaczne zmiany cen – zarówno uprawnień do emisji gazów cieplarnianych, jak i samej energii elektrycznej. Przez większą część drugiego półrocza – w okresie od sierpnia do listopada włącznie – obroty były mniejsze niż w analogicznym okresie roku 2019. Było to m.in. efektem zapowiedzi likwidacji tzw. obliga giełdowego, tj. obowiązku wytwórców energii elektrycznej do sprzedaży jej na giełdzie towarowej, poprzez NEMO lub na rynku prowadzonym przez podmiot prowadzący rynek regulowany. 26 stycznia 2021 r. Ministerstwo Klimatu i Środowiska przedstawiło projekt zmian w prawie oraz ogłosiło konsultacje publiczne w tym zakresie.
Rok 2020 był również rekordowy na rynku spot energii elektrycznej. Dokonało się to dzięki rozwojowi Rynku Dnia Bieżącego, który od listopada roku 2019 funkcjonuje jako element europejskiego rynku Single Intraday Coupling. W efekcie tej zmiany obroty na RDB już w roku 2019 były ponad dwukrotnie wyższe niż te z roku 2018. W roku 2020 wzrosły rok do roku aż dwunastokrotnie i przekroczyły 2 TWh. Na Rynku Dnia Następnego nastąpił z kolei spadek o 3,0%, do 32,7 TWh. Sumarycznie obroty na całym rynku spot energii elektrycznej wzrosły o 0,9 TWh, czyli 2,8%.
Rok 2020 upłynął głównie pod znakiem spadków cen wywołanych zmniejszeniem zużycia energii elektrycznej w pierwszych miesiącach okresu epidemii oraz ciepłą zimą. Ten ostatni czynnik wraz z wysoką wietrznością przełożył się na niskie ceny na rynku spot energii elektrycznej już na początku roku, przed początkiem epidemii – średnia cena na Rynku Dnia Następnego w lutym 2020 r. wyniosła 170,24 zł/MWh i była najniższa od stycznia roku 2018. Ceny energii na tym rynku wróciły do poziomu 220 zł/MWh, a zatem blisko średniej z roku 2019, w czerwcu. Pod koniec roku – m.in. pod wpływem wzrostów cen uprawnień do emisji – wzrosły powyżej 250 zł/MWh. Wynikało to też z faktu, że w ostatnim kwartale zużycie energii elektrycznej powróciło już na poziom z analogicznego okresu roku 2019. Na rynku spot gazu ziemnego sytuacja rozwijała się podobnie i już w styczniu ceny były na poziomie typowym bardziej dla okresu letniego (poniżej 60 zł/MWh). Ceny dla dostawy w kolejnych miesiącach – mniej więcej do końca okresu wakacyjnego – osiągały już okresowo historyczne minima. W czerwcu osiągnięto dotychczasowe minimum w zakresie miesięcznych cen Rynku Dnia Następnego i Bieżącego gazu – 27,95 zł/MWh. Pod koniec roku ceny na tym rynku powróciły powyżej poziomu 80 zł/MWh.

Wolumeny obrotu energią i gazem na giełdach europejskich

Wolumen obrotu energią elektryczną na giełdach w Europie w 2020 r. (rynki dnia następnego) [TWh]​

otoczenie_wykres_tge1.jpg

Źródło: TGE na podstawie danych z giełd
 

Wolumen obrotu energią elektryczną na giełdach w Europie w 2020 r. (rynki terminowe) [TWh]​

otoczenie_wykres_tge2.jpg

Źródło: TGE na podstawie danych z giełd


Wolumen giełdowego obrotu gazem w hubach europejskich w 2020 r. (rynki spotowe) [TWh]

otoczenie_wykres_tge3.jpg

Źródło: TGE na podstawie danych z giełd
 

Wolumen giełdowego obrotu gazem w hubach europejskich w 2020 r. (rynki terminowe) [TWh]

otoczenie_wykres_tge4.jpg

Źródło: TGE na podstawie danych z giełd


Prawa majątkowe

W 2019 r. weszła w życie kolejna nowelizacja Ustawy o Odnawialnych Źródłach Energii, co wiązało się z serią aukcji OZE przeprowadzonych pod koniec roku. Obroty zielonymi i błękitnymi certyfikatami na Rynku Praw Majątkowych wyniosły w roku 2020 w przybliżeniu 27 TWh.
Uchwalono nowelizację ustawy o efektywności energetycznej, która przedłużyła ważność świadectw efektywności energetycznej wydawanych z przetargów (PMEF) do 30 czerwca 2021 roku.